Marnowanie żywności w Polsce: jak sieci handlowe i AI walczą z odpadami

Marnowanie żywności w Polsce to problem na skalę kilku milionów ton rocznie, a sieci handlowe oraz sami konsumenci coraz częściej sięgają po narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, by go ograniczyć. Poniżej zebrano, kto i jak się za to bierze oraz co z tego wynika dla zwykłego gospodarstwa domowego.

Jak duży jest problem marnowania żywności w Polsce?

Według danych przytoczonych w badaniu z sierpnia 2026 roku, w Polsce marnuje się rocznie 4,8 mln ton żywności. Z tej ilości gospodarstwa domowe odpowiadają za 2,9 mln ton, czyli nieco ponad połowę wszystkich odpadów. To oznacza, że to właśnie kuchnie w mieszkaniach mają największy wpływ na skalę zjawiska, a nie tylko magazyny i sklepy.

Badanie pokazuje także zachowania konsumentów. Aż 47 proc. ankietowanych wyrzuca resztki posiłków co najmniej raz w miesiącu, a 45 proc. twierdzi, że kupione jedzenie psuje się, zanim zdążą je zjeść.

Wskaźnik	Wartość
Marnowanie żywności w Polsce (rocznie)	4,8 mln ton
Udział gospodarstw domowych	2,9 mln ton
Ankietowani wyrzucający resztki co najmniej raz w miesiącu	47%
Ankietowani twierdzący, że jedzenie psuje się przed spożyciem	45%
Osoby mylące daty „należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed”	28%
Osoby chcące oddać nadwyżki, ale nie wiedzące jak	68%

Jak sieci handlowe wykorzystują AI do zamawiania towaru?

Największe zmiany dzieją się po stronie dystrybucji. Biedronka korzysta z AI, która analizuje prognozy pogody, kalendarz świąteczny, planowane obniżki oraz lokalizację sklepu. Karolina Błońska z Biedronki wskazuje, że celem jest składanie zamówień dopasowanych do ilości, która faktycznie znajduje nabywców.

Żabka stawia na inne podejście: oprogramowanie dopasowuje asortyment do konkretnego punktu. Systemem zaopatrzenia opartym na AI zarządza Jakub Malec.

Lidl Polska używa narzędzia AutoDispo, które zgłasza zapotrzebowanie na podstawie bieżącej sprzedaży. Aleksandra Robaszkiewicz z Lidla Polska opisuje je jako element codziennego planowania dostaw.

Pieczywo z dnia poprzedniego

Osobnym przykładem jest pieczywo. Kaufland Polska sprzedaje chleb i bułki upieczone dzień wcześniej w obniżonych cenach. Dagmara Perlak z Kauflandu opisuje tę praktykę jako sposób na to, by produkty nie trafiały od razu do kosza.

Dlaczego daty na opakowaniach są tak ważne?

Wielu konsumentów wyrzuca jedzenie tylko dlatego, że nie rozumie oznaczeń. Dwa najczęściej mylone zwroty to „należy spożyć do” oraz „najlepiej spożyć przed”. Pierwszy dotyczy bezpieczeństwa zdrowotnego, więc po jego upływie produktu nie należy jeść. Drugi informuje o jakości, a po terminie produkt zwykle nadal nadaje się do spożycia, choć może stracić smak lub chrupkość.

Różnica jest prosta, a jej nieznajomość kosztuje sporo. Warto ją przypomnieć przy każdym przeglądzie lodówki.

Co pomaga w domowym ograniczaniu odpadów?

Prof. Joanna Tyrowicz z Uniwersytetu Warszawskiego zwraca uwagę na dwa proste nawyki: planowanie zakupów oraz robienie zdjęcia zawartości lodówki przed wyjściem do sklepu. Dzięki temu łatwiej uniknąć dublowania produktów, które już zalegają w domu.

Gdzie oddać nadwyżki?

Dla osób, które mają w domu nadmiar jedzenia, dobrym rozwiązaniem są jadłodzielnie, czyli szafki lub lodówki ustawione w przestrzeni publicznej. Pozwalają przekazać produkty komuś, kto ich potrzebuje.

Skala potrzeb jest realna. GUS szacuje, że około 2 mln osób w Polsce żyje w skrajnym ubóstwie. Łukasz Sołtysiak z Federacji Polskich Banków Żywności podkreśla, że banki żywności działają pod presją czasu, bo muszą szybko przekazać produkty, zanim stracą wartość. Z tego względu każda nadwyżka, która trafi do odpowiedniego odbiorcy, ma znaczenie.

Co to oznacza dla Ciebie?

Walka z marnowaniem żywności nie zależy wyłącznie od sklepów. Najwięcej można zyskać, łącząc działania obu stron: korzystając z obniżek na pieczywo i produkty bliskie terminu, czytając daty w sposób świadomy i planując zakupy na podstawie tego, co już masz w domu. Jeśli w tygodniu wyrzucasz jedzenie, zacznij od przeglądu lodówki i jednej listy zakupów. Jeśli masz nadwyżki, sprawdź najbliższą jadłodzielnię, zanim produkty stracą termin.