Więzienna kuchnia na 4 złote dziennie. Jak to możliwe?

Więzień w Zakładzie Karnym w Tarnowie otrzymuje trzy posiłki dziennie za 4 złote — to oznacza, że każdy posiłek kosztuje średnio 1,33 złotego. Choć wydaje się to niemożliwe, tarnowska jednostka penitencjarna, która każdego dnia karmi blisko tysiąc osadzonych, udowadnia, że przy odpowiednim planowaniu i skali operacji można wyżywić człowieka za ułamek ceny, którą płacą szpitale czy restauracje.

Jak funkcjonuje więzienna kuchnia?

Za wyżywienie osadzonych w Zakładzie Karnym w Tarnowie odpowiada pion żywnościowy z Działu Kwatermistrzowskiego. Zespół tworzą funkcjonariusze służby żywnościowej, którzy zajmują się przygotowaniem jadłospisów, planowaniem dostaw, nadzorem magazynów i kontrolą jakości. Szczególnie ważną rolę pełnią szefowie kuchni — odpowiadają za wydawanie produktów, nadzorowanie procesów technologicznych oraz pracę osadzonych zatrudnionych w bloku kuchennym.

Wszystkie posiłki przygotowują sami więźniowie, którzy pracują w kuchni w ramach zatrudnienia na terenie jednostki. Dzięki temu model nie obejmuje dodatkowych kosztów pracy — osadzeni pracują za symboliczne wynagrodzenie lub bez niego, co istotnie obniża całkowity koszt operacji.

Ile wynosi dzienna stawka żywieniowa?

Aktualnie podstawowa dzienna stawka żywieniowa na jednego osadzonego wynosi 4 złote. W ramach tego więźniowie otrzymują trzy posiłki: śniadanie, obiad i kolację. Każdy posiłek musi zawierać napój oraz dania o odpowiedniej wartości odżywczej, a co najmniej jeden musi być gorący.

Osadzeni otrzymują także posiłki dostosowane do ich stanu zdrowia (na wskazanie lekarza) oraz — w miarę możliwości — do wymogów religijnych i kulturowych.

Typ posiłku	Stawka obecna	Stawka nowa	Wzrost
Posiłek podstawowy	4,00 zł	5,00 zł	+1,00 zł (25%)
Posiłek lekkostrawny	4,80 zł	6,10 zł	+1,30 zł (27%)

Przykładowy jadłospis w więzieniu

Jadłospis w Zakładzie Karnym w Tarnowie jest zróżnicowany. Przykładowy dzień dla posiłku podstawowego wygląda następująco:

Śniadanie: Herbata, chleb, margaryna, dżem

Obiad: Barszcz biały z ziemniakami, kotlet mielony z ryby, ziemniaki, surówka z kapusty czerwonej i cebuli, kompot

Kolacja: Herbata, chleb, margaryna, jajko gotowane (2 sztuki)

Dla osób na diecie lekkostrawnej menu jest jeszcze bardziej dbałe o trawienność — zamiast ryby pojawia się drób, zamiast surówki buraczki gotowane, a zamiast jajka serek homogenizowany.

Co to oznacza dla budżetu domowego?

Stawka 4-5 złotych dziennie to lekcja dla każdego, kto planuje oszczędzać na jedzeniu. Kluczem do sukcesu więziennej kuchni są trzy czynniki:

1. Hurtowe zakupy — Zakład Karny kupuje produkty bezpośrednio u producentów i dystrybutorów hurtowych, omijając marżę detalisty. Ilości, które zamawiają, są porównywalne z zamówieniami dużych sieci handlowych.

2. Brak kosztów pośrednich w kalkulacji — stawka 4-5 złotych obejmuje tylko produkty spożywcze. Nie wlicza się energii, amortyzacji urządzeń kuchennych ani pracy ludzkiej (osadzeni pracują za symboliczne wynagrodzenie).

3. Skala operacji — przygotowanie 3000 posiłków dziennie (1000 osadzonych × 3 posiłki) pozwala na znaczną optymalizację procesów i zmniejszenie marż pośredników.

Porównanie z wyżywieniem szpitalnym

Dzienny koszt wyżywienia więźnia jest kilka razy niższy niż koszt wyżywienia pacjenta szpitalnego. Pacjent szpitala otrzymuje wyżywienie za średnio 21 złotych dziennie, a kobieta w ciąży za 23,50 złotych. To ponad 5-krotnie więcej niż więzień.

Przypada to na znacznie bardziej zróżnicowany jadłospis. Przykładowy dzień w Szpitalu im. E. Szczeklika dla dorosłych obejmuje:

Śniadanie: Kuskus na mleku, chleb graham, masło, kiełbasa, pasta z ciecierzycy, sałata

Obiad: Zupa jarzynowa z ryżem, sznycel wieprzowy, kapusta, ziemniaki z masłem, kompot

Kolacja: Chleb, masło, szynka, pasta z twarogu, sałata, kawa, winogrona, serek

Różnica wynika z tego, że szpital wlicza w stawkę koszty energii, amortyzacji urządzeń i pracy personelu. Ponadto pacjenci szpitalni to osoby w różnym stanie zdrowia, wymagające bardziej zróżnicowanego menu.

Nowa stawka od 2024 roku

Ministerstwo Sprawiedliwości nowelizuje rozporządzenie regulujące wyżywienie osadzonych — po raz pierwszy od 10 lat. Nowe przepisy podnoszą dzienną stawkę żywieniową dla posiłku podstawowego z 4 złotych do 5 złotych, a dla posiłku lekkostrawnego z 4,80 do 6,10 złotych.

To wzrost o 25 procent dla posiłku podstawowego. Jak wyjaśnia rzecznik prasowy Zakładu Karnego w Tarnowie, poprzednia stawka nie była aktualizowana przez dekadę, a ceny na rynku znacznie się zmieniły. Nowa stawka ma uwzględniać aktualny koszt produktów spożywczych.

Jak można zastosować to w domu?

Chociaż warunki więzienia nie są bezpośrednio transferowalne do gospodarstwa domowego, pewne zasady mogą być przydatne dla każdego, kto chce oszczędzać na jedzeniu:

• Kupuj hurtowo — jeśli masz możliwość, kupuj produkty w większych ilościach u dystrybutorów hurtowych lub bezpośrednio u producentów
• Planuj posiłki na tydzień — wiedząc, co będziesz gotować, unikniesz marnotrawstwa i impulsywnych zakupów
• Wykorzystuj całe produkty — w więziennej kuchni nie ma odpadów; każda część produktu trafia na talerz
• Gotuj proste, tanie dania — zupy, mięso drobiowe, warzywa sezonowe i ziemniaki to fundament taniego gotowania
• Nie wliczaj kosztów pośrednich — gdy liczysz koszt posiłku dla rodziny, pamiętaj, że energia i amortyzacja urządzeń to koszty stałe, które trzeba rozłożyć na wiele posiłków

Więzienna kuchnia w Tarnowie to przykład, że przy odpowiednim planowaniu, skali i dyscyplinie można wyżywić człowieka za ułamek ceny, którą zwykle wydajemy. Nie oznacza to, że trzeba jeść nudne posiłki — oznacza to, że warto myśleć strategicznie o zakupach i przygotowaniu jedzenia.